آوسبیلدونگ در آلمان: راهنمای دوره های کارآموزی، رشته ها، درآمد و مسیر اقامت - سیکانیوز

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با مجری مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

این راهنما به بررسی جامع سیستم آوسبیلدونگ، انواع آن، مراحل اقدام، معرفی رشته‌های محبوب و پردرآمد با جزئیات حقوق، قوانین کار جانبی، مسیر دریافت اقامت دائم و گزینه‌های ادامه تحصیل و ارتقاء شغلی پس از اتمام دوره می‌پردازد.

آوسبیلدونگ چیست؟

آوسبیلدونگ یک سیستم آموزش فنی و حرفه‌ای در آلمان است که به آن «آموزش دوگانه» (Duale Ausbildung) نیز گفته می‌شود. در این سیستم، کارآموزان به طور همزمان در دو محیط آموزش می‌بینند:

1. محیط کار (شرکت): بخش عملی آموزش که معمولاً 3 تا 4 روز در هفته را شامل می‌شود. کارآموز در یک شرکت یا کارگاه به صورت عملی با وظایف حرفه مورد نظر خود آشنا شده و تحت نظر مربیان مجرب، مهارت‌های لازم را کسب می‌کند.
2. مدرسه فنی و حرفه‌ای (Berufsschule): بخش تئوری آموزش که معمولاً 1 تا 2 روز در هفته یا به صورت دوره‌های چند هفته‌ای متمرکز (بلوکی) برگزار می‌شود. در این مدارس، مبانی نظری، دانش تخصصی و دروس عمومی مرتبط با آن رشته تدریس می‌شود.

این دوره‌ها معمولاً بین 2 تا 3.5 سال به طول می‌انجامند و پس از پایان موفقیت‌آمیز دوره و قبولی در امتحانات نهایی، فرد مدرک معتبر فنی و حرفه‌ای دریافت می‌کند که در سراسر آلمان به رسمیت شناخته شده و شانس استخدام او را به شدت افزایش می‌دهد.

انواع آوسبیلدونگ

به طور کلی سه نوع اصلی آوسبیلدونگ در آلمان وجود دارد:

• آوسبیلدونگ دوگانه (Duale Ausbildung): این رایج‌ترین و محبوب‌ترین نوع آوسبیلدونگ است. مزیت اصلی آن، دریافت حقوق ماهانه از شرکت کارفرما در طول دوره آموزشی است که بخش قابل توجهی از هزینه‌های زندگی کارآموز را پوشش می‌دهد.
• آوسبیلدونگ مدرسه‌محور (Schulische Ausbildung): این نوع آوسبیلدونگ عمدتاً در مدارس فنی و حرفه‌ای تخصصی (Berufsfachschule) برگزار می‌شود و تمرکز بیشتری بر آموزش تئوری دارد. این دوره‌ها بیشتر در حوزه‌های بهداشت، درمان، طراحی و مشاغل اجتماعی رایج هستند. در بسیاری از این دوره‌ها، کارآموز حقوقی دریافت نمی‌کند و حتی ممکن است ملزم به پرداخت شهریه (Schulgeld) در مدارس خصوصی باشد. مدرک آن کاملاً معتبر است، اما کارفرمایان گاهی فارغ‌التحصیلان سیستم دوگانه را به دلیل تجربه عملی مستمر ترجیح می‌دهند.
• مطالعات دوگانه (Duales Studium): این گزینه ترکیبی از تحصیلات آکادمیک در دانشگاه یا کالج و کار عملی در یک شرکت است. فارغ‌التحصیلان در پایان دوره، مدرک لیسانس دریافت می‌کنند. این دوره‌ها بسیار رقابتی بوده و نیازمند شرایط تحصیلی و زبانی بالاتری هستند.

محتوای آموزشی و ساختار ارزیابی در آوسبیلدونگ دوگانه

محتوای آموزشی در مدرسه فنی و حرفه‌ای (Berufsschule)

دروس در این مدارس به دو دسته عمومی و تخصصی تقسیم می‌شوند :

• دروس عمومی (Allgemeinbildende Fächer): این دروس برای تمام رشته‌ها مشترک است و شامل آلمانی (با تمرکز بر ارتباطات حرفه‌ای)، مطالعات اجتماعی/سیاسی (آشنایی با سیستم حقوقی و اجتماعی آلمان)، اقتصاد (مفاهیم پایه کسب‌وکار)، ورزش و دین یا اخلاق می‌شود.
• دروس تخصصی (Berufsbezogene Fächer): این دروس که قلب آموزش تئوری هستند، در قالب "حوزه‌های یادگیری" (Lernfelder) سازماندهی شده‌اند که موقعیت‌های کاری واقعی را شبیه‌سازی می‌کنند. برای مثال، یک متخصص مکاترونیک دروسی در مورد تحلیل سیستم‌های الکتریکی، نصب سیستم‌های کنترلی و نگهداری سیستم‌های اتوماسیون خواهد داشت.

ساختار امتحانات و ارزیابی

ارزیابی کارآموزان از طریق امتحانات استاندارد که توسط اتاق‌های بازرگانی (IHK) یا اصناف (HWK) برگزار می‌شود، صورت می‌گیرد.

• امتحان میانی (Zwischenprüfung): در سیستم‌های قدیمی‌تر، این امتحان در اواسط دوره برای سنجش اولیه برگزار می‌شد و نمره‌اش در نتیجه نهایی بی‌تاثیر بود.
• امتحان نهایی دو بخشی (Gestreckte Abschlussprüfung): در بسیاری از مشاغل مدرن، این سیستم جایگزین شده است:
  1. امتحان نهایی بخش اول (Teil 1): در اواسط دوره برگزار شده و بخشی از نمره نهایی را تشکیل می‌دهد (مثلاً 40٪).
  2. امتحان نهایی بخش دوم (Teil 2): در پایان دوره برگزار شده و بخش باقی‌مانده نمره (مثلاً 60٪) را شامل می‌شود.هر دو بخش شامل آزمون‌های کتبی و عملی/پروژه‌محور هستند.

مراحل اقدام برای آوسبیلدونگ برای ایرانیان

فرآیند یافتن و شروع یک دوره آوسبیلدونگ برای متقاضیان خارجی نیازمند برنامه‌ریزی دقیق است و معمولاً بین 8 تا 12 ماه زمان می‌برد.

گام اول: آماده‌سازی و جستجو

1. انتخاب رشته: آلمان بیش از 300 رشته مختلف آوسبیلدونگ ارائه می‌دهد. با توجه به علاقه، توانایی و تقاضای بازار کار، رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید.
2. یادگیری زبان آلمانی: تسلط به زبان آلمانی یکی از مهم‌ترین شروط است. اکثر کارفرمایان حداقل مدرک زبان آلمانی در سطح B1 را الزامی می‌دانند، اما داشتن مدرک B2 شانس پذیرش شما را به مراتب افزایش می‌دهد.
3. آماده‌سازی مدارک به سبک آلمانی:
   • رزومه (Lebenslauf): باید در فرمت Tabellarischer Lebenslauf (رزومه جدولی) و حداکثر در دو صفحه تهیه شود. ساختار آن به ترتیب زمانی معکوس است (جدیدترین سوابق در ابتدا).
     • محتوای کلیدی: شامل اطلاعات شخصی (Persönliche Daten) همراه با عکس پرسنلی حرفه‌ای، سوابق تحصیلی (Bildungsweg)، سوابق کاری و عملی (Berufserfahrung) شامل کارآموزی و کارهای داوطلبانه، و مهارت‌ها (Kenntnisse) است.
     • نکات مهم: از وجود گپ‌های زمانی بدون توضیح (Lücken) خودداری کنید و در انتهای رزومه حتماً تاریخ و امضای خود را درج کنید.
   • انگیزه‌نامه (Anschreiben): این نامه که اغلب مهم‌تر از رزومه است، باید برای هر شرکت به صورت اختصاصی نوشته شود.
     • ساختار: باید شامل سربرگ (اطلاعات شما و شرکت)، مقدمه‌ای جذاب، و بدنه اصلی باشد.
     • محتوای اصلی: در بدنه اصلی باید به سه سوال کلیدی پاسخ دهید: چرا این رشته؟ (علاقه شما)، چرا شما؟ (ارتباط مهارت‌هایتان با شغل)، و چرا این شرکت؟ (نشان‌دهنده تحقیق شما در مورد کارفرما).
     • اشتباهات رایج: از ارسال نامه‌های عمومی، تکرار صرف اطلاعات رزومه و اشتباهات نگارشی جداً خودداری کنید.
   • مدارک تحصیلی: حداقل مدرک دیپلم 12 ساله مورد نیاز است. این مدارک باید به زبان آلمانی ترجمه رسمی شده و توسط سفارت آلمان تایید (لگال) شوند.
   • مدرک زبان آلمانی: ارائه گواهی معتبر مانند Goethe یا TELC الزامی است.
4. جستجوی موقعیت و ارسال درخواست: درخواست‌ها معمولاً باید 6 تا 12 ماه قبل از شروع دوره (که اغلب در ماه آگوست یا سپتامبر است) ارسال شوند. برای جستجو می‌توانید از پورتال‌های زیر استفاده کنید:
   • Ausbildung.de: یکی از بزرگترین و جامع‌ترین پورتال‌ها.
   • Make it in Germany: وب‌سایت رسمی دولت آلمان برای متخصصان خارجی.
   • Jobbörse der Bundesagentur für Arbeit: پورتال رسمی آژانس کار فدرال آلمان.
   • Azubi.de, Aubi-plus.de, Azubiyo, StepStone: وب‌سایت‌های کاریابی معتبر.
   • IHK-Lehrstellenbörse: سامانه اتاق بازرگانی و صنایع آلمان.
   • Berufenet: ابزاری برای کسب اطلاعات دقیق در مورد مشاغل مختلف.

گام دوم: اقدام برای ویزا

پس از آماده‌سازی مدارک، دو مسیر اصلی برای دریافت ویزا وجود دارد:

• مسیر 1: ویزای آوسبیلدونگ (با داشتن قرارداد)اگر موفق به یافتن موقعیت و عقد قرارداد آوسبیلدونگ (Ausbildungsvertrag) از ایران شده‌اید، باید برای ویزای آوسبیلدونگ (نوع D) اقدام کنید. مدارک اصلی شامل قرارداد امضاشده، پاسپورت معتبر، فرم درخواست، مدرک زبان، مدارک تحصیلی و بیمه درمانی است. اگر حقوق دریافتی شما برای پوشش کامل هزینه‌های زندگی کافی نباشد، باید مابه‌التفاوت را از طریق یک حساب بلوکه شده (Sperrkonto) به عنوان تمکن مالی نشان دهید.

• مسیر 2: ویزای جستجوی آوسبیلدونگ (بدون قرارداد)اگر هنوز قراردادی ندارید، می‌توانید برای "ویزای جستجوی آوسبیلدونگ" (Visum zur Ausbildungssuche) اقدام کنید تا در آلمان به دنبال موقعیت مناسب بگردید. بر اساس قوانین جدید از مارس 2024، شرایط این ویزا تسهیل شده است :

  • شرط سنی: متقاضی نباید بیشتر از 35 سال سن داشته باشد.
  • مدرک زبان آلمانی: ارائه مدرک زبان در سطح B1 کافی است.
  • تمکن مالی: اثبات توانایی پوشش هزینه‌های زندگی از طریق حساب بلوکه شده (حدود 1,027 یورو در ماه برای سال 2024).
  • مدت اقامت: این ویزا تا 9 ماه اعتبار دارد و در این مدت اجازه کار پاره‌وقت تا 20 ساعت در هفته را نیز خواهید داشت.

رشته‌های محبوب آوسبیلدونگ به همراه جزئیات حقوق و درآمد

یکی از جذابیت‌های اصلی آوسبیلدونگ دوگانه، دریافت حقوق ماهانه (Ausbildungsvergütung) است. این حقوق به صورت ناخالص (Brutto) پرداخت می‌شود و پس از کسر بیمه‌های اجتماعی، مبلغ خالص (Netto) به حساب شما واریز می‌گردد.

حقوق ناخالص (Brutto) و خالص (Netto)

• کسورات: حدود 20 تا 21 درصد از حقوق ناخالص برای بیمه‌های اجتماعی (بازنشستگی، درمانی، بیکاری و مراقبت) کسر می‌شود.
• مالیات: کارآموزان مجرد (کلاس مالیاتی 1) معمولاً به دلیل پایین بودن درآمدشان از سقف معافیت مالیاتی (حدود 1300 یورو در ماه)، مالیات بر درآمد (Lohnsteuer) پرداخت نمی‌کنند.

در ادامه، حقوق ناخالص ماهانه برای چند رشته پرتقاضا به تفکیک سال‌های آموزشی آمده است. این ارقام متوسط بوده و بسته به ایالت، شرکت و قراردادهای دسته‌جمعی (Tarifvertrag) متغیر هستند.

1. متخصص پرستاری (Pflegefachmann/-frau):این رشته به دلیل نیاز شدید آلمان به کادر درمان، یکی از پردرآمدترین دوره‌های آوسبیلدونگ است.

• سال اول: حدود 1,100 تا 1,341 یورو.
• سال دوم: حدود 1,200 تا 1,402 یورو.
• سال سوم: حدود 1,300 تا 1,503 یورو.

2. متخصص آی‌تی (Fachinformatiker/in):با دو گرایش اصلی «توسعه نرم‌افزار» و «یکپارچه‌سازی سیستم‌ها»، این رشته بازار کار فوق‌العاده‌ای دارد.

• سال اول: حدود 980 تا 1,154 یورو.
• سال دوم: حدود 1,020 تا 1,187 یورو.
• سال سوم: حدود 1,100 تا 1,261 یورو.

3. تکنسین مکاترونیک (Mechatroniker/in):این رشته ترکیبی از مکانیک، الکترونیک و علوم کامپیوتر است و دوره آن معمولاً 3.5 ساله است.

• سال اول: حدود 800 تا 1,100 یورو.
• سال دوم: حدود 850 تا 1,150 یورو.
• سال سوم: حدود 950 تا 1,200 یورو.

4. مکانیک صنعتی (Industriemechaniker/in):این رشته نیز در بخش صنعت تقاضای بالایی دارد و دوره آن 3.5 ساله است.

• سال اول: حدود 1,010 تا 1,060 یورو.
• سال دوم: حدود 1,060 تا 1,100 یورو.
• سال سوم: حدود 1,150 تا 1,200 یورو.

5. کارمند امور اداری (Kaufmann/-frau für Büromanagement):حقوق در این رشته محبوب به صنعت و بخش (دولتی یا خصوصی) بستگی زیادی دارد.

• سال اول: حدود 700 تا 1,004 یورو.
• سال دوم: حدود 780 تا 1,092 یورو.
• سال سوم: حدود 900 تا 1,195 یورو.

6. متخصص هتلداری (Hotelfachmann/-frau):این دوره 3 ساله شما را برای وظایف متنوعی در هتل‌ها، از پذیرش تا سازماندهی رویدادها، آماده می‌کند.

• سال اول: بین 850 تا 1,100 یورو.
• سال دوم: بین 975 تا 1,200 یورو.
• سال سوم: بین 1,100 تا 1,300 یورو.
• درآمد پس از فارغ‌التحصیلی: حقوق اولیه بین 1,900 تا 2,400 یورو ناخالص در ماه است و با کسب تجربه به حدود 2,700 یورو می‌رسد.

7. متخصص لجستیک انبار (Fachkraft für Lagerlogistik):این رشته 3 ساله بر مدیریت فرآیندهای انبارداری تمرکز دارد و به دلیل رشد تجارت آنلاین، تقاضای بالایی دارد.

• سال اول: بین 724 تا 1,160 یورو.
• سال دوم: بین 854 تا 1,227 یورو.
• سال سوم: بین 977 تا 1,370 یورو.
• درآمد پس از فارغ‌التحصیلی: حقوق اولیه بین 2,600 تا 3,000 یورو ناخالص است و با تجربه به بیش از 3,250 یورو در ماه می‌رسد.

8. کارشناس فروش (Kaufmann im Einzelhandel):این دوره 3 ساله مهارت‌های فروش، مشاوره به مشتری و مدیریت کالا را پوشش می‌دهد.

• سال اول: بین 815 تا 1,044 یورو.
• سال دوم: بین 865 تا 1,143 یورو.
• سال سوم: بین 995 تا 1,279 یورو.
• درآمد پس از فارغ‌التحصیلی: حقوق اولیه حدود 2,000 تا 2,367 یورو ناخالص است و با تجربه می‌تواند به 2,900 یورو و بیشتر افزایش یابد.

آیا حقوق آوسبیلدونگ برای هزینه‌های زندگی کافی است؟

حقوق خالص آوسبیلدونگ می‌تواند هزینه‌های اولیه را پوشش دهد، اما نیازمند مدیریت دقیق بودجه است. هزینه زندگی به شدت به شهر محل سکونت بستگی دارد.

• اجاره مسکن: بزرگترین هزینه، اجاره یک اتاق در آپارتمان اشتراکی (WG-Zimmer) است که بسته به شهر بین 300 تا 600 یورو یا بیشتر هزینه دارد.
• سایر هزینه‌ها: برای خوراک، حمل و نقل، اینترنت و تفریحات باید ماهانه حدود 370 تا 650 یورو در نظر گرفت.

در مجموع، با حقوق خالص ماهانه بین 800 تا 1100 یورو زندگی امکان‌پذیر است، اما پس‌انداز کردن دشوار خواهد بود.

حمایت‌های مالی و کار جانبی

کمک‌هزینه دولتی برای آوسبیلدونگ دوگانه (Berufsausbildungsbeihilfe - BAB)

این کمک‌هزینه برای حمایت از کارآموزان دوره‌های دوگانه است که درآمدشان برای پوشش هزینه‌ها کافی نیست. دریافت BAB برای شهروندان غیراروپایی قطعی نیست و به نوع و سابقه اقامت فرد بستگی دارد. بهترین راه، استعلام مستقیم شرایط از آژانس کار فدرال (Agentur für Arbeit) پس از ورود به آلمان است.

کمک‌هزینه برای آوسبیلدونگ مدرسه‌محور (Schüler-BAföG)

کارآموزان دوره‌های مدرسه‌محور که حقوق دریافت نمی‌کنند، می‌توانند برای این کمک‌هزینه درخواست دهند.

• شرایط برای غیراروپایی‌ها: واجد شرایط بودن به وضعیت اقامت بستگی دارد. افرادی که با ویزای آوسبیلدونگ در آلمان هستند، معمولاً واجد شرایط نیستند.
• نکته مهم: برخلاف وام‌های دانشجویی، Schüler-BAföG یک کمک بلاعوض است و نیازی به بازپرداخت ندارد.

قوانین کار پاره‌وقت (Nebenjob)

داشتن کار جانبی برای افزایش درآمد مجاز است، اما قوانین خاصی دارد:

• اطلاع به کارفرما: باید کارفرمای اصلی خود را در جریان قرار دهید.
• محدودیت ساعات کاری: طبق قانون جدید، کارآموزان خارجی می‌توانند تا 20 ساعت در هفته کار جانبی داشته باشند. مجموع کل ساعات کاری (آوسبیلدونگ + کار جانبی) نباید از 48 ساعت در هفته تجاوز کند.
• اولویت آوسبیلدونگ: کار جانبی نباید به عملکرد شما در دوره اصلی لطمه بزند.

پس از آوسبیلدونگ: مسیرهای ارتقاء شغلی و ادامه تحصیل

اتمام موفقیت‌آمیز دوره آوسبیلدونگ، تازه شروع مسیر حرفه‌ای شماست. چندین گزینه برای ادامه تحصیل و ارتقاء شغلی وجود دارد که می‌تواند منجر به افزایش درآمد و کسب موقعیت‌های مدیریتی شود. این مدارک پیشرفته اغلب معادل مدرک لیسانس محسوب می‌شوند.

مسیر اقامت دائم پس از آوسبیلدونگ

پس از اتمام موفقیت‌آمیز دوره، شما به عنوان یک نیروی کار ماهر شناخته می‌شوید و مسیر روشنی برای اقامت بلندمدت در آلمان پیش روی شما قرار دارد.

1. اقامت برای جستجوی کار: پس از فارغ‌التحصیلی، می‌توانید یک مجوز اقامت تا 18 ماه دریافت کنید تا به دنبال شغلی مرتبط با تخصص خود بگردید.
2. تبدیل به اقامت کاری: به محض یافتن شغل مناسب، می‌توانید مجوز اقامت خود را به "مجوز اقامت برای اشتغال" تغییر دهید.
3. اخذ اقامت دائم (Niederlassungserlaubnis): فارغ‌التحصیلان دوره‌های آوسبیلدونگ از شرایط تسهیل‌شده برای دریافت اقامت دائم برخوردارند. شما می‌توانید تنها دو سال پس از شروع به کار در رشته تخصصی خود، برای اقامت دائم درخواست دهید.

شرایط اصلی دریافت اقامت دائم پس از آوسبیلدونگ:

• داشتن سابقه کار به مدت حداقل 2 سال در شغل مرتبط.
• پرداخت حداقل 24 ماه حق بیمه بازنشستگی.
• تسلط به زبان آلمانی در سطح B1.
• گذراندن موفقیت‌آمیز دوره "ادغام در جامعه" (Integrationskurs).
• توانایی تأمین هزینه‌های زندگی بدون نیاز به کمک‌های دولتی.
• داشتن مسکن مناسب و عدم سوء پیشینه جدی.

خلاصه

سیستم آوسبیلدونگ آلمان یک مسیر آموزشی-شغلی کارآمد است که با ترکیب کار عملی و آموزش تئوری، افراد را به نیروی کار ماهر تبدیل می‌کند. برای متقاضیان ایرانی، این مسیر با یادگیری زبان آلمانی (حداقل B1) و آماده‌سازی مدارک کلیدی مانند رزومه جدولی (Lebenslauf) و انگیزه‌نامه اختصاصی (Anschreiben) به سبک آلمانی آغاز می‌شود. متقاضیان می‌توانند با داشتن قرارداد برای ویزای آوسبیلدونگ اقدام کنند یا از طریق "ویزای جستجوی آوسبیلدونگ" (با شرط سنی زیر 35 سال و مدرک B1) به آلمان سفر کرده و در آنجا به دنبال موقعیت بگردند.

دو نوع اصلی آوسبیلدونگ وجود دارد: دوگانه (Duale) که همراه با حقوق است و مدرسه‌محور (Schulische) که عمدتاً در حوزه‌های درمانی و اجتماعی بوده و معمولاً بدون حقوق است. رشته‌های متنوعی در حوزه‌های بهداشت، IT، فنی، هتلداری، لجستیک و فروش با حقوق ماهانه ناخالص بین 800 تا 1370 یورو در دسترس هستند. این حقوق پس از کسر بیمه، هزینه‌های اولیه زندگی را پوشش می‌دهد اما ممکن است نیازمند مدیریت بودجه یا کار جانبی (تا 20 ساعت در هفته) باشد.

مهم‌تر از همه، آوسبیلدونگ یک مسیر مهاجرتی پایدار است. پس از اتمام دوره، فارغ‌التحصیلان می‌توانند از طریق مسیرهای پیشرفته‌ای مانند مدرک استادی (Meister) برای راه‌اندازی کسب‌وکار، تکنسین دولتی (Techniker) برای تخصص فنی، یا تحصیلات عالی (Studium) برای رسیدن به مدیریت ارشد، آینده شغلی خود را ارتقا دهند. در نهایت، فارغ‌التحصیلان می‌توانند پس از تنها دو سال کار در رشته تخصصی خود، برای اقامت دائم آلمان اقدام کنند که این امر آوسبیلدونگ را به یکی از مطمئن‌ترین راه‌ها برای ساختن آینده‌ای حرفه‌ای و پایدار در آلمان تبدیل می‌کند.